Samen innoveren aan een toekomstbestendige visserij
Binnen het Noordzeeoverleg (NZO) staat de balans tussen drie transities centraal: de energietransitie, de natuurtransitie en de voedseltransitie. Binnen de voedseltransitie is het doel om te komen tot een rendabele en duurzame visserij, die qua aard en omvang past binnen de nieuwe situatie op de Noordzee (NZA, artikel 3.6). Verduurzaming en innovatie van de visserijvloot spelen daarbij een hele belangrijke rol. Ze helpen de druk op het ecosysteem te beperken én zorgen ervoor dat de sector ons ook in de toekomst van duurzaam voedsel kan voorzien.
Om deze transitie mogelijk te maken, is in het Noordzeeakkoord afgesproken een ‘Transitiefonds’ op te richten. Dit fonds stelt voor de looptijd van het Akkoord geld beschikbaar om innovatie binnen de visserijsector te stimuleren en te ondersteunen. Een van de projecten die vanuit dit ‘Transitiefonds’ wordt gefinancierd, is het Visserij Innovatie Netwerk (VIN). In dit netwerk werken verschillende partijen samen aan de vernieuwing van de visserijsector. Het VIN is een plek waar kennis wordt ontwikkeld en gedeeld. De leden werken samen aan concrete innovatieprojecten voor een duurzame en toekomstbestendige visserij.
Een van die leden is Walter van Harberden van scheepswerf Padmos. Als ondernemer die dagelijks te maken heeft met de technische en duurzame uitdagingen binnen de visserij, weet hij als geen ander hoe belangrijk samenwerking en innovatie zijn. We spraken hem over zijn bedrijf, zijn betrokkenheid bij het VIN en zijn kijk op de toekomst van de sector.
Over Walter van Harberden en Padmos
Padmos is een familiebedrijf met bijna honderd jaar geschiedenis in de scheepsbouw. Het bedrijf (met zo’n 110 vaste medewerkers) heeft vestigingen in Stellendam, Bruinisse, Dieppe (Frankrijk) en in Ierland. Padmos levert wereldwijd schepen en technische oplossingen aan klanten in Europa, maar ook in Suriname en Nigeria. Het bedrijf is actief in de visserij in de breedste zin van het woord.
Walter van Harberden werkt inmiddels twintig jaar bij Padmos. Hij begon als scheepsbouwer, groeide door tot projectleider en is sinds vier jaar mede-eigenaar. Vanuit zijn brede ervaring ziet hij dagelijks hoe belangrijk innovatie is voor de toekomst van de sector en welke rol samenwerking binnen het Visserij Innovatie Netwerk daarin kan spelen.
Kun je wat meer vertellen over het Visserij Innovatie Netwerk (VIN)? En waarom ben je erbij aangesloten?
“Het VIN is een initiatief van RVO in samenwerking met het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), NGO’s en verschillende partijen uit de visserijsector. Wij zijn er vanaf het begin bij betrokken, ik was gelijk enthousiast toen ze me vroegen voor het netwerk. Voor mij was het een logische stap: innovatie is een belangrijk onderdeel van ons werk. En het netwerk brengt mensen bij elkaar die daar ook mee bezig zijn.
Wat ik sterk vind aan het VIN is dat de lijntjes tussen partijen als RVO, LVVN en de scheepswerven veel korter zijn geworden. Voorheen was de afstand groot. Er werd vooral óver de sector gepraat, niet mét de sector. Nu zitten we samen aan tafel en kunnen we direct klankborden over regelingen of technische ideeën. Daardoor sluiten beleidsmaatregelen beter aan bij de praktijk. Tegelijkertijd vind ik dat de verhouding tussen vissers en beleidsmakers wel eens scheef is. Er zijn vaak meer beleidsmakers dan vissers aanwezig bij de overleggen. Idealiter zou de verdeling 50/50 moeten zijn. De aanwezigheid van vissers hangt ook af van de agenda. Veel vissers zitten in een tweespalt: ze moeten op pad om hun brood te verdienen en na een hele week op zee kom je alleen als het echt wat toevoegt. Dat is begrijpelijk, maar het is wél belangrijk dat hun stem gehoord blijft.”
Volgens Walter ligt daar ook de kracht van het VIN: het samenbrengen van verschillende partijen. “Tijdens bijeenkomsten en werkbezoeken, zoals de studiereis van het VIN naar Denemarken, leer je elkaar beter kennen. Dat soort momenten zorgen voor vertrouwen en samenwerking. En eerlijk is eerlijk: het levert soms ook gewoon klanten op. Dat is een mooie bijvangst.”
Waarom is innovatie zo belangrijk voor jullie als scheepswerf?
“De nationale en internationale visserij is steeds in beweging, dus stilstaan is geen optie. Je moet scherp blijven, op het puntje van je stoel zitten. Wij vinden het belangrijk om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen, veranderende regelgeving en de wensen van vissers zelf. Thema’s als brandstofverbruik, arbeidscomfort en duurzaamheid staan daarbij centraal. Een mooi voorbeeld is de Energievisregeling die via het VIN is ontstaan. Vanuit de visserij hebben wij onze inbreng kunnen geven, waardoor deze beter aansluit bij de wensen uit de sector. Het is een eenvoudige en toegankelijke aanpak geworden, waarbij geen tussenkomst van dure adviesbureaus nodig is. Deze maatregel heeft echt effect gehad: veel vissers konden hun schepen energiezuiniger maken en hebben mooie resultaten behaald op het gebied van brandstofreductie.”
Wat voor rol speelt het VIN in het stimuleren van innovatie?
“Het VIN is vooral een netwerk dat drempels wegneemt. Het biedt de mogelijkheid om kennis te delen, contacten te leggen en samen te werken. Je staat allemaal op gelijke voet met elkaar; ondernemers, werven, vissers en beleidsmakers.
Voor mij is het ook een plek om ideeën te toetsen. Binnen Padmos werken we voortdurend aan nieuwe scheepsconcepten. Denk aan schepen met een lager brandstofverbruik door een grotere scheepsschroef of met een tweede visserijmethode aan boord, waardoor ze multifunctioneel kunnen worden ingezet. Binnen het VIN kun je dat soort ideeën bespreken, verbeteren en soms zelfs gezamenlijk uitvoeren.”
Wat betekent die samenwerking concreet voor jullie?
“Het mooiste zou zijn als we vanuit het VIN kunnen toewerken naar het visserijvaartuig van de toekomst: een kunststof schip met zero-emissie aandrijving, geschikt voor de dagvisserij. Dat is nog echt in de verkennende fase, maar ik geloof dat we daar met elkaar kunnen komen.
Padmos hoort bij de belangrijkste visserijwerven van Nederland, dus wij hebben ook een verantwoordelijkheid om die beweging mee vorm te geven. We willen laten zien dat verduurzaming en rendabiliteit hand in hand kunnen gaan.”
Waar loop je in de praktijk tegenaan bij innovatie en verduurzaming?
“De grootste uitdaging is het gebrek aan zekerheid. Als een visser weet dat hij over vijftien jaar nog steeds op dezelfde gronden mag vissen, dan durft hij te investeren en dan gaat de bank ook mee. Maar zolang dat perspectief onzeker is, houden veel ondernemers de hand op de knip.
Regelingen helpen enorm om beweging te creëren. Als er een regeling is, durven mensen. Is die er niet, dan stokt de innovatie. Daar zie je het belang van het VIN: het maakt duidelijk wat er wél mogelijk is, en het verbindt de mensen die het verschil willen maken.”
Wat zou er gebeuren als het VIN er niet was geweest?
“Zonder het VIN zouden we veel trager vooruitgaan. Veel ondernemers weten simpelweg niet wat er allemaal beschikbaar is aan kennis, regelingen of netwerken. Het VIN versnelt de innovatie, het is echt een accelerator.”
Heb je nog een aanbeveling voor beleidsmakers of collega-ondernemers?
“Durf te investeren in mensen die hun nek uitsteken. Er zijn in de sector genoeg vernieuwende ideeën, maar het is vaak lastig om die financieel rond te krijgen. Als er één partij het voortouw neemt en dat lukt, dan volgen er meer. En beleidsmakers kunnen helpen door maatwerk te bieden: niet elke innovatie past in een standaardregeling. Soms is er net dat beetje ruggensteun nodig om iets van de grond te krijgen.”
Tot slot: een mooi voorbeeld van innovatie bij Padmos is het project met de OD 6 ‘Zeldenrust’. Kun je daar iets over vertellen?
“Ja, dat is een heel mooi project. De OD 6 Zeldenrust is een vissersschip dat we hebben uitgerust met een elektrische voortstuwingsmotor. Daarmee kan het schip diesel-elektrisch varen. De grote schroef in het schip zorgt voor een flinke reductie in brandstofverbruik en emissie. De focus lag in dit project op verduurzaming en modernisering. Het laat goed zien dat verduurzaming dus ook economisch interessant kan zijn. De schipper heeft voor dit project gebruikgemaakt van de subsidieregeling ‘Minder energieverbruik in de visserij (ENERGIEVIS)’, een regeling die mede is ontwikkeld met input vanuit het VIN.”